Održan Peti međunarodni naučni/znanstveni skup pod nazivom „Obrazovanje pristupačno svima”

CENTAR ZA PODRŠKU STUDENTIMA SA INVALIDITETOM

FILOZOFSKI FAKULTET

UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU

PETI MEĐUNARODNI NAUČNI SKUP „OBRAZOVANJE PRISTUPAČNO SVIMA“

Centar za podršku studentima sa invaliditetom Univerziteta u Istočnom Sarajevu zajedno sa centrima/uredima za podršku studentima (sa invaliditetom) Univerziteta u Banjoj Luci, Sveučilišta u Mostaru, Univerziteta u Sarajevu, Univerziteta u Beogradu, Univerziteta u Novom Sadu i Koordinacijom pravobranitelja za osobe sa invaliditetom za podršku u visokom obrazovanju Republike Hrvatske, organizovao je Međunarodni naučni/znanstveni skup pod nazivom „Obrazovanje pristupačno svima”, 22.5.2026.godine na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu, uz mogućnost praćenja i učešća u hibridnom formatu, odnosno putem zoom aplikacije.

Nakon otvaranja skupa i pozdravnih riječi  prof. dr Jelene Krunić, prorektora za naučno-istraživački i umjetnički rad Univerziteta u Istočnom Sarajevu. prof. dr Vladana Bartule, dekana Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu, Catherine Ghobert, Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE) i prof. dr Biljana Sladoje Bošnjak, koordinatora Centra za podršku studentima sa invaliditetom  Univerziteta u Istočnom Sarajevu, uslijedila su plenarna izlaganja prof. dr Dimitrija Ćeranića sa Pravnog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu na temu: Pravo na obrazovanje; prof. dr Dalibora P. Drljače, Advisory Board Member the EU Training  na temu: Mogućnosti finansiranja projekata od strane EU za podršku osobama sa invaliditetom i dr. sc Jelena Ivelić, Sveučilište Sjever (Hrvatska) na temu: Individualizirana razumna prilagodba - što studenti s invaliditetom imaju pravo tražiti?

Plenarna izlaganja su bila podjeljena na tri panela: PANEL 1, koji je bio naslovljen: Univerzitet/sveučilište za sve - pristupačnost visokog obrazovanja studentima s invaliditetom  kome su učestvovali: prof. dr Draženko Jorgić, Univerzitet u Banjoj Luci; Stefan Savić, Univerzitet u Novom Sadu; doc. dr Anida Manko, Univerzitet u Sarajevu; Monika Zovko, Sveučilište u Mostaru i Saša Grbić, Univerzitet u Banjoj Luci. Moderator panela bila je prof. dr Lejla Kafedžić sa Univerziteta u Sarajevu.

Na drugom  panelu: PANEL 2 koji je bio naslovljen: Osiguravanje kontinuiteta podrške – od prijemnog ispita do diplome učestvovali su: Binasa Goralija, MyRight – Empowers people with disabilities; Sevdija Kujović, Udruženje Život sa Down sindromom Federacije Bosne i Hercegovine;  prof. dr Sanja Partalo, Univerzitet u Banjoj Luci;  Ljupka Mihajlovska, Univerzitet u Beogradu i prof. dr Sandra Bjelan, Univerzitet u Sarajevu. Moderator panela bila je Bojana Trbić sa Univerziteta u Banjoj Luci.

Na trećem panelu  naslovljenom kao Kvaliteta života studenata s invaliditetom - postojeće barijere i mehanizmi podrške učešće su uzeli: prof. dr Lejla Kafedžić, Univerzitet u Sarajevu, Milica Ijačić, Narodna skupština Republike Srpske, doc. dr Maja Nižić, Sveučilište u Mostaru; Nadina Imamović, United Nations Development Programme (UNDP) i Ivana Sučić Šantek, Sveučilište u Zadru. Moderator panela bio je prof. dr Draženko Jorgić sa Univerzieta u Banjoj Luci.

Učešće u Konferenciji uzeli su još predstavnici Univerziteta u Tuzli: dekan Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju prof. dr Edina Kuduzović i sekretar fakulteta Admir Selesković, dr.sc. Silva Capurso, direktor Centra za pružanje usluga u zajednici Dubrovnik, Danilo Leković i Anđela Miličić sa Univerziteta Crne Gore, Amina Dumanjić i Amina Ribić sa Univerziteta Sarajevo, prof. dr Elvira Nkšić, prodekan Pedagoškog fakulteta u Sarajevu i Naida Ajanović Fazlagić sa  Univerziteta u Sarajevu, prof. dr Sara Rotta sa Sveučilišta Jurija Dobrile u Puli, Lidija Pongrac, Kancelarija pravobranitelja za osobe sa invaliditetom Republike Hrvatske, profesori Katedre za pedagogiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu: prof. dr Zlatko Pavlović, prof. Dr Daliborka Škipina, doc. dr Sonja Kaurin, msr Goca Jakšić i Milica Lazović, prof. dr Ranka Perućica sa Medicinskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu i prof. dr Irena Stanić sa Katedre za psihologiju UIS, kao i veliki broj studenata sa Katedri za pedagogiju i psihologiju Univerziteta u Istočnom Sarajevu, i sa Pedagoškog fakulteta Univerziteta u Sarajevu.

KLJUČNI ZAKLJUČCI

Trenutno stanje i izazovi

• Sistemski disbalans i improvizacija: Nedostaju stabilni institucionalni mehanizmi podrške studentima sa invaliditetom.
• Problem vidljivosti i predrasuda: Izražene su barijere, distanciranost, nedostatak statističkih podataka.
• Ljudski resursi kao ključna karika: I dalje su upitne kompetencije nastavnog osoblja dostatna podrška asistenata i spremnost studenata/studentica da budu podrška.
• Nedostatak asistivne tehnologije i digitalne literature: Primjetan je nedostatak asistivne tehnologije i digitalizovane literature, te postoji potreba za sistemskim mapiranjem i digitalizacijom nastavnih materijala i osiguranjem asistivne tehnologije.

OPERATIVNE PREPORUKE (Po nivoima djelovanja)

Programski i institucionalni nivo

• Kreiranje standarda „Dobre prakse“: Formirati jasne i obavezne protokole na nivou univerziteta kako bi se eliminisala improvizacija u postupanju prema SSI. Uvesti i pobolšjati postojeće aktivnosti koje su od značaja za razvijanje različitih sposobnosti, mogućnosti i interesovanja studenata, poput radionica i slično.
• Donošenje odluka uz učešće SSI: Striktno primijeniti princip participativnosti – nijedna odluka, zakon ili pravilnik koji se tiču SSI ne smiju se donijeti bez njihovog direktnog glasa i konsultacija.
• Vertikalno uvezivanje: Umrežiti sve nivoe obrazovanja, te osigurati sinergiju između menadžmenta fakulteta, studenata i porodice (kao podrške osamostaljivanju).
• Stabilno finansiranje: Formirati kombinovane fondove namijenjene isključivo za podršku studentima i nabavku potrebne opreme za osiguranje pristupačnost.

Razvoj ljudskih resursa i nastavnog osoblja

• Obavezne didaktičko-metodičke obuke za nastavno i nenastavno osoblje: Uvesti kontinuiranu  obuku za nastavno i administrativno osoblje o primjeni zakonskih okvira, razvijanju inkluzivne kulture, politike i prakse, te svih vrsta podrške.
• Senzibilizacija kroz praksu:Osigurati vannnastavne susrete nastavnog osoblja i studenata radi obezbeđivanja povjerenja studenata u institucije i razvijanje osjećaja pripadnosti institucijama od strane studenata.

Tehnička, digitalna i informaciona podrška

• Regionalna platforma „Obrazovanje pristupačno svima“: Osnovati platformu Mreže ureda/centara za mjesečni upload i analizu pristupačnih materijala, koja će studentima olakšati izbor i praćenje studijskih programa, te biti podrška nastavnom osoblju u podučavanju.
• Institucionalni repozitoriji: Kreirati digitalne baze materijala koje štite autorska prava, ali omogućavaju efikasnu razmjenu i integraciju alata za sintezu teksta u govor unutar Mreže centara/ureda.
• Mapiranje i opremanje: Sprovesti mapiranje organizacionih  jedinica u pogledu pristupačnosti, posjedovanja asistivne tehnologije i investiranja u univerzalni dizajn.

Promocija i inkluzivna kultura

• Kampanje za podizanje svijesti: Povećati aktivnosti unutar akademske zajednice radi kreiranja inkluzivne kulture.
• Aktiviranje vršnjačke podrške: Podsticati vršnjačku podršku kao prirodan element studentskog života, gdje SSI učestvuju ravnopravno, bez izdvajanja i sa jasnim osjećajem pripadanja ili Mentoring programi.
• Orijentacija ka tržištu rada: Sve programe podrške i obrazovanja usmjeriti ka razvoju zapošljivosti studenata nakon završetka studija.